Trefniadau safoni ar gyfer haf 2020 yng Nghymru

Yn dilyn cyhoeddiad y Gweinidog Addysg i gau ysgolion a cholegau a chanslo cyfres arholiadau haf 2020 i helpu i frwydro yn erbyn lledaeniad COVID-19, rydym wedi gweithio i ddatblygu proses sy'n cydnabod gwaith dysgwyr yn deg ac yn sicrhau eu bod yn cael eu graddau mewn pryd i symud ymlaen.

Ym mis Mai, gwnaethom ymgynghori ar gyflwyno nodau i danategu'r model safoni ystadegol ar gyfer cyhoeddi graddau ar gyfer cyfres arholiadau haf 2020 a gwnaeth yr ymatebion ddangos bod gennym gefnogaeth i’r nodau hyn.

Ar gyfer dyfarniadau’r haf hwn, gofynnwyd i ysgolion, colegau a chanolfannau arholi eraill ddarparu trefn restrol a graddau asesu’r ganolfan (GACau) ar gyfer eu dysgwyr. Ni wnaed hyn erioed o'r blaen, ond roedd yr amgylchiadau digynsail yn golygu bod angen cymryd camau anghyffredin.

Mae'n bwysig bod y graddau a ddyfernir ym mis Awst mor deg â phosibl a bod cysondeb ar draws y canolfannau ac ar draws y blynyddoedd. Am y rheswm hwn, bydd proses safoni yn cael ei chymhwyso i'r wybodaeth a ddarperir gan ganolfannau. Mae hyn er mwyn sicrhau bod dysgwyr ledled Cymru yn cael eu trin yn y ffordd decaf bosibl.

Pwy sy'n gyfrifol am beth yr haf hwn?

Rydym wedi gweithio gyda Llywodraeth Cymru a CBAC i helpu dysgwyr i gael eu graddau mewn cymwysterau TGAU, UG, Safon Uwch a’r Dystysgrif Her Sgiliau yn haf 2020. Mae gan bob un ohonom rôl wahanol, ond ategol, i’w chwarae yr haf hwn.

Rôl Llywodraeth Cymru yw pennu polisi addysg a goruchwylio'r system addysg, gan ddarparu cyfeiriad ac arweiniad o ran polisi. Drwy ymgysylltu â rhanddeiliaid allweddol, mae'n hyrwyddo hyder yn y system gymwysterau a'i hygrededd.

Cymwysterau Cymru sy’n rheoleiddio cymwysterau yng Nghymru. Rydym wedi rhoi rheoliadau ar waith i ganiatáu i raddau gael eu dyfarnu'r haf hwn. Rydym wedi cymeradwyo'r modelau safoni a ddatblygwyd gan CBAC ac wedi monitro eu prosesau ar gyfer pennu'r graddau a ddyfernir. Cyn i ganlyniadau gael eu cyhoeddi, byddwn yn eu hadolygu gyda CBAC i sicrhau bod canlyniadau cenedlaethol yn debyg yn fras i flynyddoedd blaenorol er mwyn diogelu safonau cymwysterau a chefnogi tegwch i ddysgwyr y gorffennol, y presennol a'r dyfodol.

Rôl CBAC yw darparu cymwysterau cymeradwy i ddysgwyr yng Nghymru. Bob haf, mae’n dyfarnu graddau trwy ddulliau sefydledig. Ar gyfer yr haf hwn, mae wedi casglu GACau o ganolfannau ac wedi datblygu a gweithredu'r dull safoni i gyfrifo graddau cymwysterau dysgwyr o ystod o dystiolaeth gan gynnwys y wybodaeth a ddarparwyd gan ganolfannau.

Pam fod angen i ni ddefnyddio proses safoni?

Gofynnwyd i ganolfannau lunio barn deg, gwrthrychol a gofalus o'r graddau y byddai eu dysgwyr wedi bod fwyaf tebygol o’u cael pe baent wedi sefyll eu harholiadau, gan ystyried yr ystod lawn o dystiolaeth oedd ar gael. Mae ein dadansoddiad yn dangos bod y GACau yn hael a bod y canolfannau, ar gyfartaledd, wedi cyflwyno graddau uwch na'r disgwyl. Rydym wedi cynhyrchu cyfres o sleidiau ar ein dadansoddiad GAC.   

Ar gyfer UG a Safon Uwch, mae ein dadansoddiad yn dangos y byddai'r GACau yn cynhyrchu canlyniadau annodweddiadol o uchel na welwyd yn ystod y deng mlynedd diwethaf ar gyfer y graddau uwch a chanlyniadau annodweddiadol o isel ar gyfer y graddau is.  

Ar lefel Safon Uwch, y gwahaniaeth yng nghanran y dysgwyr a gafodd GAC A* o'i gymharu â'r rhai a gafodd A* yn 2019 yw 6.3 pwynt canran a 7.1 pwynt canran ar gyfer A. Felly yn gyffredinol pe bai'r GACau wedi'u dyfarnu eleni ar gyfer Safon Uwch, byddai 40.4% wedi cael gradd A* neu A, o'i gymharu â 27.0% yn 2019 - gwahaniaeth o 13.4 pwynt canran.  

Ceir gwahaniaeth tebyg ar lefel UG. Pe bai'r GACau wedi'u dyfarnu eleni ar gyfer UG, byddai 29.3% wedi cael gradd A, o'i gymharu â 20.3% yn 2019 - gwahaniaeth o 9.0 pwynt canran. 

Ceir darlun tebyg ar gyfer TGAU. Pe bai'r GACau wedi'u dyfarnu eleni ar gyfer TGAU, byddai 24.5% wedi cael gradd A* neu A, o'i gymharu â 17.9% yn 2019 - gwahaniaeth o 6.6 pwynt canran. A byddai 73.4% wedi cael gradd A* i C, o'i gymharu â 62.4% yn 2019 – gwahaniaeth o 11.0 pwynt canran. 

O ystyried yr amgylchiadau eithriadol a'r pwysau yr oedd canolfannau arholi yn gweithredu oddi tanynt yr haf hwn, nid yw'n syndod bod y GACau a gyflwynwyd ganddynt yn optimistaidd; a gwelwyd chwyddiant tebyg mewn GACau yn Lloegr. Ond mae'r gwahaniaeth amlwg hwn rhwng GACau a chanlyniadau arholiadau'r blynyddoedd blaenorol yn amlygu'r angen am broses safoni i sicrhau tegwch i ddysgwyr.  

Mae'r anghysondeb a'r haelioni cyffredinol yng ngraddau asesu canolfannau yn golygu, ar ôl safoni: 

  • bydd canran fach o ddysgwyr yn cael gradd sy'n uwch na’u gradd asesu canolfan 
  • bydd y rhan fwyaf o ddysgwyr yn cael gradd sydd yr un fath â’u gradd asesu canolfan 
  • bydd y gweddill yn cael gradd sy'n is na’u gradd asesu canolfan. Bydd canran fach o'r graddau a gyfrifir ddwy radd neu fwy yn is na gradd asesu'r ganolfan.

Sut fydd safoni’n gweithio yng Nghymru?

Mae canolfannau wedi darparu GACau a threfn restrol ar gyfer pob dysgwr, ar gyfer pob pwnc, i CBAC. Bydd y rhain yn cael eu safoni i wella cysondeb mewn graddau, ac i osgoi tanamcangyfrif neu or-amcangyfrif eithafol.  

Mae dau brif gam i safoni: 

Cam 1: Mae CBAC yn cyfrifo set o raddau ar gyfer pob pwnc ym mhob canolfan. 

Cam 2: Mae CBAC yn dyrannu'r graddau hyn i ddysgwyr gan ddefnyddio'r drefn restrol a ddarparwyd gan ganolfannau.  

Yng Nghymru, mae gan gymwysterau TGAU, UG a Safon Uwch a’r Dystysgrif Her Sgiliau gynlluniau gwahanol a strwythurau gwahanol. Mae gan rai unedau sydd fel arfer yn cael eu sefyll yn gynharach yn y cwrs (cymwysterau unedol), ac mae eraill wedi'u cynllunio fel bod pob uned yn cael ei sefyll ar ddiwedd y cwrs, yn yr un gyfres arholiadau (cymwysterau llinol).  

I ddarparu ar gyfer y gwahanol dystiolaeth sydd ar gael, mae dau fodel (Model 1 a Model 2) y bydd CBAC yn eu defnyddio ar gyfer Cam 1 safoni yr haf hwn.

Ar gyfer cymwysterau unedol [3] lle mae perfformiad mewn unedau cynharach sy'n darparu tystiolaeth gyson o gyrhaeddiad blaenorol ar gyfer y rhan fwyaf o’r cohort yn yr un cymhwyster a lle mae'r unedau hyn yn rhan sylweddol o'r cwrs, defnyddir Model 1. Bydd Model 1 yn cael ei ddefnyddio ar gyfer: Cymwysterau Safon Uwch, TGAU mewn bioleg, cemeg, ffiseg, gwyddoniaeth dwyradd a llenyddiaeth Saesneg a chymwysterau’r Dystysgrif Her Sgiliau. Mae Model 1 yn cyfrifo set o raddau ar gyfer y ganolfan yn seiliedig ar berfformiad dysgwyr mewn unedau blaenorol o'r cymhwyster. Defnyddir Model 1 yng Nghymru a Gogledd Iwerddon yn unig. 

Ar gyfer cymwysterau llinol [4] a chymwysterau unedol lle nad oes digon o dystiolaeth o unedau a gymerwyd eisoes neu lle mae'r patrwm o sefyll unedau yn gynharach yn y cwrs yn anghyson, defnyddir Model 2. Bydd Model 2 yn cael ei ddefnyddio ar gyfer: UG a'r rhan fwyaf o gymwysterau TGAU. Mae Model 2 yn cyfrifo set o raddau ar gyfer y ganolfan yn seiliedig ar ei pherfformiad blaenorol ac yn ystyried cyrhaeddiad blaenorol y dysgwyr. Ar gyfer UG, daw tystiolaeth o gyrhaeddiad blaenorol o berfformiad cyfartalog mewn TGAU ar gyfer y dysgwyr hynny. Ar gyfer TGAU, daw tystiolaeth o gyrhaeddiad blaenorol o berfformiad dysgwyr ym mhrofion cenedlaethol cyfnod allweddol 3 ac asesiadau athrawon ar gyfer y dysgwyr hynny.

[3] Mae cymwysterau unedol wedi eu cynllunio fel bod modd i ddysgwyr sefyll unedau asesu ar wahanol adegau yn ystod y cwrs, gyda gradd derfynol yn cael ei 'chyfnewid' ar ddiwedd y rhaglen ddysgu unwaith y bydd dysgwr wedi cwblhau'r holl unedau.

[4]Mae cymwysterau TGAU llinol wedi'u llunio fel bod yr holl asesu mewn pwnc yn cael ei gwblhau ar ddiwedd y rhaglen ddysgu.

A fydd y modelau'n darparu ar gyfer data coll a phynciau lle ceir niferoedd llai o gofrestriadau?

Bydd y ddau fodel sy'n cael eu defnyddio i safoni'r haf hwn yn darparu ar gyfer dysgwyr a chanolfannau sydd â data coll. Ar gyfer canolfan lle nad oes data perfformiad uned blaenorol ar gael i'w ddefnyddio ym Model 1, bydd y broses yn newid i ddefnyddio Model 2 ar gyfer y ganolfan honno. Ar gyfer canolfan lle nad oes llawer o ddata perfformiad blaenorol ar gael i'w ddefnyddio ym Model 1, defnyddir trefn restrol y dysgwyr i osod y graddau coll.  

Nid yw maint cofrestriadau pwnc mewn canolfan yn effeithio ar Fodel 1. Mae Model 2 wedi'i gynllunio i ddarparu ar gyfer canolfannau gyda llai o gofrestriadau mewn pwnc drwy gydbwyso'r pwys a roddir ar y dystiolaeth ystadegol â thystiolaeth y GAC. Mae rheolau ar waith hefyd i Fodel 2 ymdrin â chanolfannau nad oes ganddynt dystiolaeth perfformiad hanesyddol yn y cymhwyster. 

Pa effaith a gaiff safoni ar ddysgwyr â nodweddion gwarchodedig?

Un o'n nodau ar gyfer yr haf hwn oedd sicrhau nad yw grwpiau o ddysgwyr dan anfantais o'u cymharu â blynyddoedd blaenorol. Mae llawer o ffactorau gwahanol a all gyfrannu at wahaniaethau mewn canlyniadau ar draws grwpiau o ddysgwyr, gyda rhagfarn anymwybodol yn un ohonynt, felly mae'n bwysig bod y dadansoddiad a'r dehongliad o'r gwahaniaethau hyn yn cael eu dadansoddi a'u dehongli'n ofalus. Datblygwyd Model 1 gan CBAC, ac mae wedi bod drwy brofion gyda data hanesyddol; fel rhan o'r broses hon, dadansoddodd CBAC wahaniaethau yn ôl oedran a rhyw ac ni chanfuwyd unrhyw dystiolaeth o ragfarn systemataidd yn y model. Mae Model 2 wedi cael ei ddefnyddio ar draws pob awdurdodaeth ac wedi bod drwy brofion gyda data hanesyddol sy'n dangos nad oes tystiolaeth y bydd y model yn rhoi grwpiau o ddysgwyr o dan anfantais. O ystyried nad yw'r data CA3 a ddefnyddiwyd yn y model safoni TGAU wedi'i ddefnyddio o’r blaen, rydym wedi cyflawni ein dadansoddiad ein hunain i benderfynu a oedd unrhyw dystiolaeth o ragfarn ac unwaith eto ni chanfuwyd unrhyw dystiolaeth o ragfarn. 

Er gwaethaf y profi trylwyr hwn, mae posibilrwydd y gall rhagfarn ddod trwodd yn y graddau terfynol ac felly rydym wedi monitro bylchau rhwng y rhywiau ar lefel y cymhwyster (h.y. ar draws pob Safon Uwch, ac ati) cyn cymeradwyo’r dyfarniadau. Byddwn yn cyhoeddi dadansoddiad cydraddoldeb manwl ar ôl yr haf unwaith y bydd data manylach ar gael ar gyfer y dadansoddiad hwn.  

A yw'r dulliau safoni yr un fath ledled Cymru, Lloegr a Gogledd Iwerddon ar gyfer TGAU a Safon Uwch?

Er bod y dulliau safoni a ystyriwyd yn Lloegr, Gogledd Iwerddon a Chymru yn debyg, mae gwahaniaethau mewn systemau addysg a chynllun y cymwysterau yn golygu bod y data sydd ar gael i gyfrifo graddau yn amrywio, ac mae’r dulliau’n adlewyrchu hynny. Er enghraifft, yng Nghymru a Gogledd Iwerddon, mae modd defnyddio canlyniadau UG yn y model safoni fel tystiolaeth o gyrhaeddiad blaenorol oherwydd bod y Safon Uwch a’r UG yn cael eu cyplysu – mae'r UG yn cyfrannu at y Safon Uwch. Mae hyn hefyd yn berthnasol yng Ngogledd Iwerddon, ond nid yw'n berthnasol yn Lloegr. Gellir cael rhagor o wybodaeth ar wefan Ofqual a CCEA Regulation. 


Dadlwythwch fersiwn PDF


Cyflwyniad PowerPoint yn crynhoi Graddau Asesu Canolfannau