Datganiad gan David Jones OBE DL, Cadeirydd Cymwysterau

Mae hwn yn gyfnod anodd ac annifyr iawn i bawb. Hoffem gydnabod y gwaith caled a wnaed ar draws y sector addysg – y staff proffesiynol, ymroddgar a gweithgar ym mhob un o'n hysgolion, colegau a phrifysgolion, Adran Addysg Llywodraeth Cymru, CBAC, a'n cydweithwyr ni yn Cymwysterau Cymru.

Bu hon yn flwyddyn eithriadol o heriol i bawb, ac rydym i gyd am wneud y peth iawn dros ein pobl ifanc. Ni fyddai neb wedi dymuno am y sefyllfa hon, ac mae'n ddrwg gennym fod y pandemig wedi cael effaith mor ddifrifol ar y system addysg.

Ar 18 Mawrth, pan wnaed y penderfyniad i gau ysgolion a chanslo arholiadau oherwydd pandemig COVID-19, roedd tri opsiwn ar gael: 

• Peidio â chael unrhyw gymwysterau yn haf 2020 - ac felly atal dilyniant dysgwyr. 

• Cynnal arholiadau er bod y genedl yng ngafael argyfwng iechyd cyhoeddus. 

• Dyfarnu canlyniadau mewn rhyw ffordd arall. 

Ar 6 Ebrill, cawsom ein cyfarwyddo i sefydlu proses deg a chadarn ar gyfer dyfarnu graddau'r haf hwn, yn seiliedig ar amcangyfrifon athrawon wedi'u hategu gan ystod o dystiolaeth arall. 

Ym mis Mai, gwnaethom ymgynghori ar nodau i danategu'r dull ar gyfer dyfarnu graddau a system apelio. Aethom ati i ymgynghori mewn ffordd agored ac ymgysylltu'n eang â rhanddeiliaid, a chawsom fwy na 4000 o ymatebion. 

Drwy ymgynghori fe wnaethom fireinio ein pum nod cychwynnol yn pedwar nod terfynol, sef, yn fras: 

• Nod 1: Byddai dysgwyr y cyflwynir gradd asesu canolfan lefel cymhwyster a threfn restrol iddynt yn derbyn gradd. 

• Nod 2: Byddai’r canlyniadau cenedlaethol yn debyg yn fras i'r rhai mewn blynyddoedd blaenorol i leihau'r risg o annhegwch i ddysgwyr dros amser ac i gynnal hyder y cyhoedd. 

• Nod 3: Cyn belled ag y bo modd, ni fyddai’r broses ar gyfer dyfarnu graddau yn rhoi dysgwyr o dan fantais nac anfantais systematig, gan gynnwys y rhai â nodweddion a warchodir gan ddeddfwriaeth cydraddoldeb. 

• Nod 4: Byddai’r model safoni ystadegol yn defnyddio ystod o dystiolaeth i gyfrifo'r graddau y byddai dysgwyr wedi bod yn debygol o’u cyflawni, pe baent wedi gallu cwblhau eu hasesiadau. 

Roedd y rhan fwyaf o'r ymatebwyr yn cytuno â'n nodau. Wrth ystyried yr ymatebion, gwnaethom gydnabod pryderon ynghylch cydraddoldebau gan lawer o unigolion a sefydliadau cynrychioliadol – nid yn unig ynghylch y model safoni, ond hefyd y posibilrwydd y gallai rhagfarn fod yn amlwg ym marn athrawon. 

Roeddem yn teimlo'n gryf bod cael canlyniadau gweddol debyg i flynyddoedd blaenorol yn rhan bwysig o'n hymgynghoriad, nid er mwyn cyfyngu canlyniadau i unrhyw bwynt penodol, ond fel y gellid ystyried bod y canlyniadau yn gredadwy a'u bod yn dal gwerth hirdymor i'r dysgwyr drwy gydol eu bywydau – byddai hyn yn diogelu eu buddiannau yn y tymor hwy. Nid diogelu'r system ar draul y dysgwyr oedd y nod - roedd y bwriad yn gwbl groes i hynny. 

Roeddem hefyd yn cydnabod y byddai canlyniadau gwahanol iawn yn cyflwyno problemau o ran cynnydd – yn enwedig lle y byddai penderfyniadau dethol ynghylch derbyn disgyblion yn cael eu gwneud. Wrth gwrs, effeithiwyd yn fawr ar garfan eleni, ond nid yw tegwch yn ymwneud ag un garfan yn unig, mae'n ymwneud â bod yn deg â dysgwyr y blynyddoedd blaenorol a'r dyfodol hefyd. 

Aethom ymlaen i ddatblygu'r hyn rydym ni’n ei gredu yw'r dull tecaf a reoleiddir yn genedlaethol o dan yr amgylchiadau. Rydym yn rheoleiddiwr cenedlaethol, felly mae gennym gyfrifoldebau i sicrhau bod safonau'n cael eu cynnal dros amser. Mae rheoleiddio cenedlaethol yn golygu gosod safonau, asesu cyffredin a safoni cenedlaethol. Mae'r dewis arall – sef mynd gyda graddau asesu canolfannau (GACau) yn symud i ffwrdd o fodel rheoleiddio cenedlaethol, i fodel o hunanreoleiddio gan ysgolion a cholegau. 

Mewn amseroedd arferol, byddai symud o reoleiddio cenedlaethol tuag at ddibynnu ar fwy o hunanreoleiddio yn cymryd cryn amser i'w weithredu a byddai angen ymgysylltu, ymgynghori, hyfforddiant a chymorth llawn ac effeithiol. Cynigiwyd symud tuag at fwy o hunanreoleiddio gan y sector Addysg Bellach tua 10 mlynedd yn ôl, ac efallai y byddai ein profiadau yr haf hwn, a'r angen i esblygu ein cwricwlwm a'n hasesu, yn cefnogi adolygiad aml-randdeiliad cenedlaethol o sut y gallai hunanreoleiddio chwarae rhan gryfach mewn cymwysterau yn y dyfodol. 

Gan ddychwelyd i'r presennol, gwyddom nad yw unrhyw fath o safoni byth yn berffaith, ond roeddem am i'r dull eleni fod mor deg â phosibl. Roeddem yn gwybod y byddai problemau ac y byddai rhai achosion yn ymddangos yn annheg, ond y byddai modd mynd i’r afael â’r rhain drwy’r broses apelio. 

Ymgynghorwyd ar gael proses apelio hwylus fel y gellid cywiro materion cyn gynted â phosibl. 

Symudwn ymlaen at ganlyniadau'r wythnos diwethaf. Adeg y canlyniadau, cawsom adendwm i'r Cyfarwyddyd a gafwyd gan y Gweinidog i fabwysiadu polisi newydd Llywodraeth Cymru na ddylai unrhyw ddysgwr gael gradd Safon Uwch sy'n is na'u canlyniad lefel UG cyfatebol. Gweithredwyd y polisi yn dilyn hyn, a byddai wedi newydd tua 4,000 o ganlyniadau Safon Uwch mewn modd cadarnhaol. 

Ddydd Sadwrn, cyhoeddwyd y byddai'r broses apelio yn ehangu a oedd yn galluogi ysgolion a cholegau i gyflwyno eu tystiolaeth asesu mewnol eu hunain i ategu graddau asesu’r ganolfan. Ers y penwythnos, ac yn dilyn trafodaethau gyda'r Gweinidog, mae ein ffocws wedi symud i weithredu polisi Llywodraeth Cymru y dylid dyfarnu'r radd orau i ddysgwyr o radd asesu’r ganolfan neu'r radd wedi’i chyfrifo sy'n deillio o safoni. Ar gyfer cymwysterau Safon Uwch, dyfernir y radd uchaf i ddysgwyr o’u GACau, eu graddau wedi’u cyfrifo neu eu canlyniadau UG. Mae'r polisi hwn wedi'i roi ar waith ar gyfer diwrnod canlyniadau TGAU ddydd Iau yma a chredwn y bydd canlyniadau Safon Uwch ac UG diwygiedig yn cael eu cyhoeddi erbyn diwedd yr wythnos hon hefyd. 

Rydym wedi nodi'n glir bod y newid hwn i ddull mwy hunanreoledig, o dan yr amgylchiadau digyffelyb hyn, yn dod â gwahanol annhegwch yn ei sgil. Hyd yn hyn, mae ein gwaith o ddadansoddi canlyniadau eleni wedi canolbwyntio ar ganlyniadau a gyfrifwyd, ond rydym bellach yn gwneud dadansoddiad gronynnol o raddau asesu canolfannau ar frys fel bod gennym y darlun llawn ar lefel ranbarthol ac ar lefel leol. Cyhoeddwyd darlun cenedlaethol o'r GACau bythefnos yn ôl a byddwn yn cyhoeddi'r dadansoddiad manylach yn ystod yr wythnosau nesaf. 

Ers cyhoeddi canlyniadau'r wythnos diwethaf, bu pwysau cyson ledled y DU i newid y dull gweithredu a derbyn GACau fel canlyniadau eleni yn yr amgylchiadau eithriadol hyn. Gan gydnabod y bydd gwahaniaethau yn y ffordd y mae ysgolion wedi mynd i'r afael â graddau asesu canolfannau, fodd bynnag, collwyd hyder yn yr ymagwedd a gymerwyd gan reoleiddwyr cenedlaethol. Fel Cymwysterau Cymru, rydym yn cytuno mai'r ymagwedd decaf i ddysgwyr yng Nghymru bellach, yw dyfarnu graddau asesu canolfannau fel nad ydynt o dan anfantais o'u cymharu â'u cyfoedion yng ngwledydd eraill y DU. Dyma'r peth iawn i'w wneud, gan ein bod am weld dysgwyr yng Nghymru yn cael y cyfleoedd gorau mewn bywyd. Rydym hefyd am ddiogelu lles dysgwyr, yn ogystal â'u hyder mewn cymwysterau.